1890’da Nikola Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi; ancak atalarımızın vizyonsuzluğundan o teklif sana ulaşamadı. Bugün kullandığımız yeni iletişim teknolojileri arasında en fazla devrimsel etki yaratan sanıyorum ki İnternet’tir ya da onun ortalama vatandaşın kullandığı versiyonu olan World Wide Web (Web). Web fikrinin kökenlerinden bahsederken daha çok Soğuk Savaş dönemindeki teknolojik atılımlara atıfta bulunulsa da esasında Web fikrinin kökenleri çok daha girift bir geçmişe sahip. Dedim ya Nikola Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi; ancak atalarımızın vizyonsuzluğundan o teklif sana ulaşamadı.

1

Web.

Web iyidir.

Babil kulesi belki bu sefer yükselebilir.

Web kötüdür.

Büyük Birader işte şimdi hepimize hükmedebilir.

Web bir araçtır.

Web öforikler için iyidir, web hiperkritikler için kötüdür.

Webin iyilik veya kötülük derecesi kullanıcısına, yani homo sapiens sapiens’e, bağlıdır.

Her diğer araç gibi.

Örneğin bıçak.

Bıçak kötüdür; şiddete susamış bir caninin elinde katletme aracı olabilir.

Bıçak iyidir; lezzete kendini adamış bir şefin elinde doğrama aracı olabilir.

Web sayısız aracın aracıdır. Web bilişin, iletişimin ve iş birliğinin aracıdır. Web kendini bulmanın ve kaybetmenin aracıdır. Web üretmenin ve yıkmanın aracıdır. Web gerçekler ile bilgi üretme ve yalanlar ile mitler inşa etme aracıdır. Web diğerlerine bağlanma ve diğerlerinden soyutlanma aracıdır. Web iyi, kötü ve çirkin için harmonik kolektivite yaratma aracıdır. … Web sayısız aracın aracıdır.

Sayısız aracın aracı olan Web Dünya’yı birbirine bağladı. 19. Yüzyılın son yıllarında, yani Web’in hayatımıza girmesinden bir yüzyıl kadar önce, Nikola Tesla Dünya Sistemi adını verdiği teknoloji ile aynı Web gibi Dünya’yı birbirine bağlamaktan bahsediyordu¹:

“Dünya Sistemi uzun bir araştırma ve deney süresi boyunca bir mucit tarafından yapılmış birkaç orijinal keşfin birleşmesi ile ortaya çıkmıştır: Yalnızca her tür sinyal, mesaj ya da karakteri dünyanın her yerine hatasız ve anında iletmekle kalmayıp ayrıca mevcut telgraf, telefon ve diğer sinyal istasyonlarının, sahip oldukları aletlerde herhangi bir değişikliğe gerek kalmadan, birbirine bağlanmasını sağlamıştır. Örneğin telefon hattı olan herhangi bir insan dünyanın herhangi bir yerindeki başka bir insanla konuşabilir. Ucuz ve bir kol saatinden daha küçük bir alıcı sayesinde karada ya da denizde başka bir yerde çalınan müziği ya da yapılan bir konuşmayı dinleyebilir. Bu örnekler, mesafeyi önemsiz kılan ve mükemmel, doğal kondüktör olan yerküreyi her türlü hedefe ulaşmada kullanılabilir hale getiren bu büyük bilimsel gelişmenin sağlayabileceği olanaklara örnek teşkil etmesi amacıyla verilmiştir. Bunun daha uzun vadeli sonuçlarından biri de bir ya da fazla kablo ile çalıştırılabilen (açıkça kısıtlanmış mesafede) herhangi bir aletin yapay kondüktörler olmadan ve aynı kolaylık ve kesinlikle sınırsız biçimde çeşitli mesafelerden çalıştırılabileceğidir. Böylece, bu ideal iletim metodu sayesinde tamamen yeni ticari işletme dalları ortaya çıkacağı gibi eskileri de genişleyecektir…Pek çok teknik fayda sağlanabilir, bazılarını belirtmek gerekirse:

1. Tüm dünyadaki mevcut telgraf trafiğinin ya da ofislerinin birbirlerine bağlanması.
2. Güvenli ve gizli bir devlet telgraf sisteminin oluşturulması.
3. Tüm dünyadaki mevcut telefon trafiğinin ve ofislerinin birbirlerine bağlanması.
4. Basınla bağlantılı şekilde genel haberlerin telgraf ya da telefon aracılığı ile tüm dünyaya dağıtılması.
5. Özel kullanım için bir Dünya Sistemi bilgi ileti sisteminin kurulması.
6. Dünyadaki tüm borsa takip sistemlerinin birleştirilmesi ve operasyonu.
7. Müzik paylaşımı için bir Dünya Sisteminin kurulması.
8. Ucuz saatler kullanarak zamanın evrensel kaydını astronomik doğrulukla ve ayrıca çaba gerektirmeden gerçekleştirme.
9. Daktilo edilmiş ya da elle yazılmış karakter, harf, çek ve benzerlerinin dünya çapında iletimi.
10. Gemilerin yönlerini pusula olmadan bulabilmeleri ve ayrıca deniz araçlarının tam yerini, saatini ve hızını belirleyebilecek ve böylece kaza ve felaketleri onaylayacak bir evrensel denizcilik servisinin oluşturulması.
11. Dünyanın kara ve deniz haritasını çıkaracak bir sistemin açılışı
12. Fotoğraf, çizim ve kayıtların dünya çapında reprodüksiyonu.”

Nikolai, sadece Web’i öngörmedi; onunla beraber gelecek uygulamaları da öngördü. Bizim bugün Yeni Medya dediğimiz araçlar kümesine ait nice uygulamayı 19. yüzyılda müjdeledi. Bir nevi Spotify dedi, Navigasyon dedi, Instagram dedi, Whatsapp dedi… Dedim ya Nikola Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi; ancak atalarımızın vizyonsuzluğundan o teklif sana ulaşamadı.

2

Nikola’nın zamanın çok ötesindeki fikirlerini olgunlaştırdığı dönemde, inovasyon ve buluş kavramlarını sistematik bir şekilde ele alan ilk sosyologlardan Gabriel Tarde buluşları toplum okyanusuna atılmış birer taş gibi görüyor ve bu taşların atılmasıyla oluşan dalgaların diğer dalgalarla karşılaştığında ya bu dalgaların birbirini nötrleyeceğini ya dalgalardan birinin baskın çıkıp diğerini yutacağını ya da iki dalganın birleşmesi ile yeni bir dalga oluşacağını söylüyordu². Nikola’nın ortaya attığı dalganın potansiyeli hafife alınacak gibi değildi, devasaydı. O kadar devasaydı ki günün insanlığının idrakının ötesindeydi. Bir inovasyonun algılanan nitelikleri insanların inovasyona karşı olan tavrını belirler³, dönemin insanı için Dünya Sistemi’nin nitelikleri algılanamayacak kadar devasaydı. Özetle, Dünya Sistemi’nin iki sorunu vardı: Dünya ve Sistem.

Nikola döneminin fersah fersah ötesindeydi ve Dünya ona ayak uyduramadı. Kurguladığı sistem devasa bir katma değer potansiyeline sahip olsa da üretilebilmesi için de devasa derecede yoğun emek ve büyük finansal kaynak gerekiyordu. Nikolai’ın ortaya attığı fikir ise toplum okyanusunda bir kere dalgalanma başlatmıştı. İşte bu yüzden sadece yarım yüzyıl içinde fikirlerinin tek tek hayata geçmeye başlaması şaşırtıcı değildir derim.

3

Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi, yüzyıl geçti.

Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi; ancak atalarımızın vizyonsuzluğundan o teklif sana ulaşamadı.

Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi, sana ulaşamamıştı ancak bazılarına ulaştı, ulaşmaya devam ediyor.

Tesla sana arkadaşlık isteği gönderdi, artık kabul edecek misin?

1Tesla, Nikola (2016). Buluşlarım: Bir Dâhinin Özyaşamöyküsü. Çeviren: Sinem Bertling 2. Baskı. Say Yayınları, İstanbul.

2Tarde, Gabriel (1903). Laws of Imitation. Çeviren: Elsie Clews Parsons. Mershon Company Press, New York.

3Rogers, Everett M. (2003). Diffusion of Innovation. Free Press, New York